Giải pháp nâng giá trị cà phê Việt: Đẩy mạnh chế biến sâu

KTNT Trong năm 2019, Bộ Nông nghiệp và PTNT đặt mục tiêu sản lượng cà phê nhân đạt 1,67 triệu tấn, tăng 52.400 tấn so với năm 2018.

cafe.jpg
Nhặt hạt nguyên liệu trước khi rang tại Công ty TNHH G20 Coffee G20 Việt Nam (TP. Buôn Ma Thuột - Đắk Lắk).

Tuy nhiên, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam cho rằng, sản lượng cà phê năm nay có thể giảm 20% do chịu ảnh hưởng bởi thời tiết xấu và diện tích canh tác giảm.

Do đó, để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh, cần tập trung đẩy mạnh công nghiệp chế biến cà phê.

Thị trường ảm đạm

Theo ước tính của Bộ Công Thương, xuất khẩu cà phê tháng 1/2019 đạt 175.000 tấn, trị giá 305 triệu USD, tăng 13,7% về lượng và tăng 10,6% về trị giá so với tháng 12/2018, nhưng lại giảm tương ứng 12,8% và 22,2% so với cùng kỳ năm 2018.

Hiện, giá cà phê được người nông dân bán ra ở quanh mức 34.000 đồng/kg. Nhìn chung, thị trường cà phê trong nước đang trong tình trạng ảm đạm, người mua và người bán đang cố gắng chờ cơ hội.

Thị trường cà phê đang chịu áp lực bởi các nhà đầu tư, họ tìm cách ép giá cà phê xuống và tạo thông tin cho rằng Việt Nam và Brazil được mùa. Do thị trường có nhận định theo xu hướng đó nên các nhà đầu tư tài chính trên sàn ép giá thị trường xuống. Đó là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến giá cà phê.

Trong khi đó, các hợp đồng xuất khẩu cà phê là những hợp đồng ký dài hạn nên doanh nghiệp vẫn phải mua để xuất khẩu nhưng cũng chỉ xuất khẩu cầm chừng chứ không đẩy mạnh bán ra vì giá cả khá bấp bênh. Lượng cà phê xuất khẩu trong tháng 2/2019 giảm sâu hơn so với cùng kỳ năm 2018.

Ông Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc Intimex Group, cho biết, năm nay, xuất khẩu cà phê có khó khăn vì giá cà phê tiếp tục xuống, không có lợi cho người nông dân. 

Theo nhận định của Vicofa, vụ cà phê năm nay dự kiến mất mùa và mất khoảng 20% sản lượng, giá cà phê lại đang giảm nên bà con không muốn bán ra. Vì vậy, xuất hiện xu hướng nông dân giữ cà phê lại để chờ giá, vì theo nhận định vào khoảng giữa năm 2019, giá cà phê có thể quay đầu tăng trở lại.

Nếu thực tế cà phê bị mất mùa và nông dân không bán ra thì cung sẽ không đủ cầu, và xu hướng thị trường sẽ quay đầu tăng giá. Nhiều khả năng vào giữa năm nay giá cà phê sẽ tăng trở lại”, ông Nam chia sẻ.

Cà phê có xu hướng tăng giá vào giữa năm là do người dân không chịu bán ra nên lượng cà phê xuất khẩu sẽ không đủ cho các nhà máy chế biến, thời điểm này lại rơi vào cuối vụ cà phê của Brazil và sương muối thường xuất hiện ở vụ cà phê tiếp theo ở Brazil, điều đó không tốt cho ngành cà phê nhưng có lợi về giá cà phê đối với người trồng.

“Thủ phủ” cà phê tăng chế biến sâu

Cà phê là mặt hàng nông sản chủ lực, mang về ngoại tệ lớn cho Đắk Lắk, nhưng lượng cà phê chế biến sâu vẫn còn khiêm tốn. Diện tích cà phê của Đắk Lắk hiện là 200.000ha, sản lượng khoảng 460.000 tấn/năm. Chỉ tính riêng niên vụ cà phê 2017 - 2018, xuất khẩu cà phê đạt 191.169 tấn, chiếm 10,65% sản lượng của cả nước, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 365 triệu USD, chiếm 10,47% tỷ trọng xuất khẩu cà phê cả nước.

Hiện, trên địa bàn có 301 cơ sở chế biến cà phê. Cà phê chế biến của tỉnh đã được xuất đi hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, được bạn hàng và thị trường thế giới ưa chuộng, như các sản phẩm của Trung Nguyên, An Thái, G20…

Theo Vicofa, cà phê hòa tan đã chiếm 14% nhu cầu tiêu dùng cà phê trên thế giới và được dự báo còn tăng trưởng rất tốt trong nhiều năm tới. Theo các chuyên gia, cà phê chế biến sâu là khâu cho giá trị gia tăng tốt nhất (thêm 70-100 triệu đồng/tấn cà phê quy nhân).

Xuất khẩu cà phê hiện đa phần dưới dạng thô do công nghệ chế biến lạc hậu, mẫu mã chưa hấp dẫn... dẫn đến cạnh tranh kém, chưa đáp ứng được yêu cầu cao của thị trường thế giới, dễ bị ép giá trên thị trường.

Để khắc phục điều này, thời gian qua, các doanh nghiệp (DN) trên địa bàn đã có nhiều cố gắng trong việc mở rộng quy mô, đầu tư máy móc, trang thiết bị, đẩy mạnh sản xuất, chế biến cà phê bột và cà phê hòa tan. Tuy nhiên, theo Sở Công Thương Đắk Lắk, chế biến cà phê trên địa bàn vẫn còn nhiều hạn chế như: hầu hết cơ sở chế biến quy mô nhỏ, thiết bị và công nghệ của các DN còn lạc hậu, nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu. Số cơ sở chế biến quy mô lớn, thiết bị và công nghệ hiện đại còn ít, chỉ có 4 - 5 DN; hàng hóa chưa đa dạng, chất lượng chưa thật sự cao và sức cạnh tranh còn hạn chế...

Theo ông Huỳnh Ngọc Dương, Phó giám đốc Sở Công Thương Đắk Lắk, cùng với sự chủ động của DN, với chức năng, nhiệm vụ của mình, Sở sẽ tăng cường mời gọi các nhà đầu tư lớn, có kinh nghiệm, đã và đang đầu tư các dự án chế biến cà phê chuyên sâu (chế biến tinh) tại Việt Nam như Nestlé, Vinacafé Biên Hòa, NutiFood, Starbucks, Highland Coffee, Tập đoàn Neumann Kaffee Gruppe... đầu tư vào Đắk Lắk thông qua các hình thức như: Hội nghị, hội thảo chuyên đề; tham gia các hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, hội chợ, triển lãm ở trong và ngoài nước. Đồng thời, đẩy mạnh công tác xúc tiến, tìm kiếm thị trường, quảng bá sản phẩm cà phê, nhất là sản phẩm cà phê có Chỉ dẫn địa lý “Cà phê Buôn Ma Thuột”. Bên cạnh đó, tích cực cung cấp thông tin, hỗ trợ DN về thị trường xuất khẩu cà phê trên thế giới, nhất là các thị trường mà hiện nay cà phê Đắk Lắk chưa xuất khẩu…

 

Cà phê hòa tan của Việt Nam hiện có mặt tại 70 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cả nước có 20 nhà máy chế biến cà phê hòa tan nguyên chất, cà phê hòa tan phối trộn, với tổng công suất 75.280 tấn sản phẩm/năm.

 

25% sản lượng được chế biến sâu vào năm 2020

Chế biến sâu được cho là một trong những “lối ngách” giúp giá cà phê cải thiện. Tuy tốc độ tăng trưởng của chế biến sâu cà phê khá mạnh nhưng vẫn còn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng sản lượng.

Theo số liệu của Vicofa, lượng cà phê chế biến xuất khẩu đã tăng từ 53.565 tấn (năm 2014) lên 72.293 tấn (năm 2015) và đạt 91.036 tấn (năm 2016) với trị giá lần lượt đạt 273,86 triệu USD, 305,78 triệu USD và 339,26 triệu USD.

Vicofa dự báo trong 5 năm tới, lượng xuất khẩu cà phê đã qua chế biến sẽ tăng lên, đạt 200.000 tấn, gấp đôi mức hiện tại.

Theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và PTNT), phấn đấu đến năm 2020, cả nước đạt tỷ lệ cà phê chế biến sâu trên 25% trong tổng sản lượng cà phê nhân. Theo đó, các đơn vị chức năng tăng cường kiểm tra, hướng dẫn các cơ sở chế biến cà phê rang xay (cà phê rang, cà phê bột) đầu tư nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm để tăng sản lượng lên 50.000 tấn/năm vào năm 2020, chủ yếu là tiêu thụ nội địa.

Bộ Nông nghiệp và PTNT  khuyến khích các địa phương đầu tư phát triển công nghiệp chế biến cà phê hòa tan thành phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng cao phục vụ xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, với sản lượng đạt 255.000 tấn/ năm; trong đó, cà phê hòa tan nguyên chất chiếm trên 20%, sản lượng còn lại là cà phê hòa tan phối trộn (3 trong 1, 2 trong 1…).

Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và PTNT tập trung khuyến khích phát triển chế biến cà phê hòa tan tại các vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ... để nâng công suất thiết kế tăng lên trên 55.000 tấn/năm. Đồng thời, khuyến khích, tạo điều kiện cho các DN trong, ngoài nước đầu tư sản xuất cà phê hòa tan phối trộn tại các vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Trung du miền núi phía Bắc để nâng tổng công suất thiết kế tăng lên 200.000 tấn/năm. Theo đó, trọng tâm chủ yếu là vùng Tây Nguyên (31.520 tấn/năm), kế đến là Đông Nam Bộ (14.480 tấn/năm)…

Thời gian tới, Bộ sẽ tập trung hỗ trợ các dự án đầu tư chế biến cà phê theo hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm để nâng cao giá trị gia tăng, theo đúng quy hoạch (bao gồm chế biến cà phê nhân theo phương pháp chế biến ướt, chế biến cà phê hòa tan, đầu tư nâng cao chất lượng chế biến cà phê rang xay).

Làn sóng cà phê thứ ba”

Hiện nay, một số DN  bắt đầu phát triển cà phê đặc sản, điển hình là The Maried Beans. Ông Hồ Phạm Minh Duy, người sáng lập The Maried Beans cho biết, cà phê đặc sản đang là xu thế mới trên thế giới hay còn gọi là “làn sóng cà phê thứ ba”. Tuy nhiên, thị phần cà phê đặc sản trên thế giới chiếm con số còn khiêm tốn, mới đạt 2 - 3%. Mặc dù thị trường cà phê Việt Nam đã được chia làm nhiều phân khúc từ thấp cấp đến cao cấp, tuy nhiên, cà phê đặc sản vẫn còn khá mới mẻ. Tôi hy vọng trong tương lai, thị phần cà phê đặc sản sẽ chiếm 10 - 20%”.

Trong vòng 3 năm trở lại đây, cà phê đặc sản được ví như làn sóng cà phê thứ 3 đang trở thành “sân chơi” cho những người đam mê với hương vị hạt cà phê ở Đắk Lắk. Mặc dù xuất hiện sau cà phê hòa tan, pha máy nhưng cà phê đặc sản được giới sành cà phê xem như là một nghệ thuật ẩm thực bởi nó đặc biệt từ khâu sản xuất cho đến khâu pha chế.

Theo ông Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, loại cà phê đạt 80 điểm trở lên theo thang điểm 100 của Hiệp hội Cà phê đặc sản Mỹ thì được xếp vào dạng cà phê đặc sản.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Viết Vinh, Tổng thư ký Vicofa, Việt Nam hiện chưa có tiêu chí và định nghĩa của cà phê đặc sản, mà mới chỉ dừng lại ở ý tưởng. Vì vậy, để phát triển cà phê đặc sản, trước tiên cần phải xây dựng các tiêu chí, sau đó quy hoạch vùng chuyên canh riêng biệt. Hiện nay, người nông dân mới chỉ chú trọng đến sản lượng mà chưa để ý đến chất lượng. Vì vậy, điều quan trọng là cần thay đổi tư duy này”.

 

Với chủ đề “Tinh hoa đại ngàn”, Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 7 năm 2019 (diễn ra từ ngày 9-16/3 ) nhằm tiếp tục quảng bá thương hiệu Cà phê Buôn Ma Thuột, góp phần nâng tầm giá trị và khẳng định vị thế cà phê Việt Nam trên thị trường thế giới; tôn vinh người trồng, chế biến và kinh doanh cà phê; động viên cộng đồng cùng chung tay vun đắp cho sự phát triển của văn hóa cà phê trên địa bàn Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung.

Điểm mới nổi bật của Lễ hội lần này là chú trọng quảng bá phát triển cà phê đặc sản Việt Nam, từng bước đưa Buôn Ma Thuột trở thành điểm đến của cà phê thế giới.


 

 

 

 

Vân Nhi

Ý kiến của bạn